Kto odpowiada za ochronę przeciwpożarową budynku: właściciel, zarządca czy najemca? To pytanie wraca przy każdej kontroli straży pożarnej, zmianie administratora i sporze wspólnoty mieszkaniowej. Odpowiedź wynika z ustawy o ochronie przeciwpożarowej i brzmi: podstawowe obowiązki spoczywają na właścicielu, ale mogą zostać w całości lub części przeniesione na zarządcę albo użytkownika – pod warunkiem że wynika to z umowy. Poniżej wyjaśniamy, jak to działa i jakie obowiązki trzeba realizować.
Podstawa prawna: ustawa o ochronie przeciwpożarowej
Zasady odpowiedzialności określa ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351, tekst jednolity z późniejszymi zmianami). Art. 3 ustawy mówi, że osoby korzystające ze środowiska, budynków i terenów mają obowiązek zabezpieczyć je przed zagrożeniem pożarowym, a art. 4 wylicza szczegółowe zadania właściciela budynku, obiektu budowlanego lub terenu. Przepisy wykonawcze, w tym rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, doprecyzowują sposób realizacji tych obowiązków.
Obowiązki właściciela budynku – art. 4 ustawy
Właściciel, zapewniając ochronę przeciwpożarową budynku, obiektu lub terenu, jest zobowiązany m.in. do:
- przestrzegania wymagań ppoż. – technicznych, budowlanych, instalacyjnych i technologicznych,
- wyposażenia obiektu w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice,
- zapewnienia przeglądów technicznych i czynności konserwacyjnych oraz napraw tych urządzeń i sprzętu, tak aby były sprawne,
- zapewnienia osobom przebywającym w obiekcie bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji,
- przygotowania obiektu do prowadzenia akcji ratowniczej,
- zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi.
To lista podstawowa; w zależności od rodzaju obiektu dochodzą kolejne zadania, np. opracowanie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, oznakowanie dróg ewakuacyjnych, utrzymanie dróg pożarowych w stanie przejezdnym czy organizacja ćwiczeń ewakuacyjnych.
Przeniesienie obowiązków na zarządcę lub użytkownika
Ustawa przewiduje, że obowiązki właściciela mogą przejąć zarządca lub użytkownik – w całości albo w części – na podstawie umowy cywilnoprawnej, np. umowy o zarządzanie nieruchomością, najmu lub dzierżawy. Od tej chwili odpowiada on za ochronę ppoż. w zakresie, jaki został mu powierzony. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to kilka zasad:
- Zakres musi wynikać z umowy. Ogólne zdanie „zarządca odpowiada za ochronę ppoż.” bez wskazania zadań rodzi spory; lepiej wyliczyć konkretne obowiązki (przeglądy, IBP, szkolenia, usuwanie usterek).
- Właściciel nie jest zwolniony z nadzoru. W zakresie, którego nie przeniesiono na zarządcę lub najemcę, nadal ponosi odpowiedzialność, a w razie wątpliwości organy kontrolne zwracają się do niego.
- Najemca odpowiada za swój lokal. W obiektach z wieloma najemcami (centra handlowe, biurowce) najemcy często przejmują obowiązki dotyczące wynajmowanych pomieszczeń, a wspólne części zostają w gestii właściciela lub zarządcy.
- Wspólnota mieszkaniowa. Jeśli zarząd wspólnoty powierza obowiązki administratorowi, powinno to wynikać z umowy lub uchwały.
Najważniejsze obowiązki praktyczne w skrócie
Wyposażenie i konserwacja sprzętu
Budynek musi mieć gaśnice i – jeśli tego wymagają przepisy – inne urządzenia, takie jak hydranty wewnętrzne, system sygnalizacji pożaru czy oświetlenie awaryjne. Przeglądy techniczne i konserwacja powinny odbywać się zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową i normami, w praktyce przynajmniej raz w roku. Wyniki przeglądów dokumentuje się i przechowuje.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego
W obiektach wskazanych w rozporządzeniu z 2010 r. (m.in. użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych i magazynowych) trzeba opracować instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, aktualizować ją co najmniej raz na dwa lata i zapoznać z nią użytkowników. Szczegóły omawiamy w artykule instrukcja bezpieczeństwa pożarowego.
Drogi ewakuacyjne i dojazd dla straży
Drogi ewakuacyjne i wyjścia muszą być drożne i oznakowane. Nie wolno ich zastawiać ani blokować, a drzwi na drogach ewakuacyjnych powinny dać się otworzyć bez klucza od strony, z której odbywa się ewakuacja. Drogi pożarowe i place manewrowe trzeba utrzymywać wolne od przeszkód.
Szkolenia i ćwiczenia
Pracownicy powinni znać zasady ochrony ppoż. i postępowania na wypadek pożaru. W obiektach, dla których tego wymagają przepisy, przeprowadza się też ćwiczenia praktyczne z ewakuacji. Pracodawcy mają dodatkowo obowiązki wynikające z przepisów bhp.
Prace niebezpieczne pod względem pożarowym
Prace z użyciem otwartego ognia, np. spawanie czy cięcie, wymagają zabezpieczenia miejsca pracy i zwykle wewnętrznych zasad dopuszczania do pracy opisanych w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego.
Odpowiedzialność za naruszenia
Właściciele, zarządcy i użytkownicy ponoszą odpowiedzialność za naruszenie przepisów przeciwpożarowych w trybie i na zasadach określonych w innych przepisach. Kontrolę nad realizacją obowiązków sprawuje Państwowa Straż Pożarna w ramach kontrolno-rozpoznawczych czynności. W razie stwierdzenia nieprawidłowości można liczyć na zalecenia pokontrolne, a w poważniejszych przypadkach także na sankcje przewidziane w odrębnych przepisach, w tym na wstrzymanie użytkowania obiektu. Dokładny wymiar odpowiedzialności zależy od okoliczności i warto go skonsultować z prawnikiem.
Jak uporządkować odpowiedzialność w praktyce
- Sprawdź, kto jest właścicielem, kto zarządcą, a kto użytkownikiem poszczególnych części obiektu.
- Zweryfikuj umowy: czy zawierają wprost wyliczone obowiązki ppoż.
- Sporządź listę wymaganych urządzeń i terminów przeglądów, wskaż osobę odpowiedzialną za ich pilnowanie.
- Upewnij się, że instrukcja bezpieczeństwa pożarowego jest aktualna i zna ją personel.
- Rozważ powierzenie nadzoru osobie z odpowiednimi kwalifikacjami – szerzej piszemy o tym w artykule o inspektorze ochrony przeciwpożarowej.
Gdzie przeczytać przepisy
Pełny tekst aktu jest dostępny w systemie ISAP: ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351). Zawsze korzystaj z aktualnego tekstu jednolitego.
Przeczytaj też: instrukcja bezpieczeństwa pożarowego oraz inspektor ochrony przeciwpożarowej.
Najczęściej zadawane pytania
Kto odpowiada za ochronę przeciwpożarową w budynku wielorodzinnym?
Podstawowa odpowiedzialność spoczywa na właścicielu, czyli w praktyce na wspólnocie mieszkaniowej lub spółdzielni. Obowiązki mogą zostać powierzone zarządcy lub administratorowi umową, ale muszą być w niej wyraźnie wskazane.
Czy najemca lokalu odpowiada za ppoż.?
Może odpowiadać, jeśli umowa najmu przenosi na niego część obowiązków ochrony ppoż. dotyczących wynajmowanych pomieszczeń. Części wspólne budynku zostają zwykle w gestii właściciela lub zarządcy.
Czy zarządca może całkowicie zwolnić właściciela z odpowiedzialności?
Przeniesienie obowiązków na zarządcę jest możliwe, lecz każda sytuacja jest oceniana indywidualnie i zależy od treści umowy. Właściciel powinien nadzorować wykonanie powierzonych zadań, zwłaszcza w obszarach, których umowa nie obejmuje.
Czy każdy właściciel musi zatrudnić inspektora ppoż.?
Nie ma ogólnego obowiązku zatrudniania inspektora ochrony przeciwpożarowej w każdym obiekcie. Obowiązki można realizować samodzielnie albo powierzyć je wyspecjalizowanej osobie lub firmie, jednak w złożonych obiektach pomoc fachowca jest bardzo wskazana.
Zdjęcie główne: Budynki mieszkalne wielorodzinne zarządzane przez właściciela lub zarządcę. Fot. Radosław Botev, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Czy ten poradnik pomógł Ci w praktyce?
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen – bądź pierwszy.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).



