Grupy pożarów A, B, C, D, F i czym gasić

8 min czytania
Grupy pożarów A, B, C, D, F i czym gasić

Grupy pożarów to klasyfikacja zdarzeń pożarowych według rodzaju materiału, który się pali. Nie jest to akademicka ciekawostka: od grupy zależy, jaki środek gaśniczy zadziała, a jaki pogorszy sytuację. Woda doskonale gasi drewno, ale może doprowadzić do rozlania i rozprzestrzenienia płonącej cieczy, a na płonący olej na patelni – wywołać gwałtowny wybuch ognia. Dlatego każda gaśnica ma na etykiecie oznaczenie grup pożarów, w których można ją stosować. W tym artykule omawiamy grupy A, B, C, D i F, a także wyjaśniamy, czym gasić każdy z tych pożarów.

Na czym polega podział na grupy pożarów

W Europie podział opiera się na normie PN-EN 2 (klasyfikacja pożarów), a gaśnice przenośne i przewoźne badane są zgodnie z normami z serii PN-EN 3. Wyróżnia się pięć grup oznaczanych literami: A, B, C, D i F. Każda grupa ma też swój piktogram: litera na tle koła, trójkąta, kwadratu lub rombu (w zależności od grupy), który producent umieszcza na gaśnicy. Na gaśnicy znajdziesz więc nie tylko typ środka (np. proszek, piana, CO2), lecz także symbole tych grup, w których urządzenie jest dopuszczone do użycia.

W polskiej praktyce często mówi się też o „pożarach urządzeń elektrycznych”. Zgodnie z normą europejską nie jest to oddzielna grupa, lecz warunek dodatkowy: gaśnica może być oznaczona jako dopuszczona do gaszenia urządzeń pod napięciem (np. do określonego napięcia i z zachowaniem odległości podanej przez producenta). Na etykiecie spotkasz wtedy osobny piktogram ostrzegawczy albo informację o możliwości użycia.

Grupa A – ciała stałe, zwykle pochodzenia organicznego

Do grupy A należą pożary materiałów stałych, które spalają się płomieniem i zwykle także żarzeniem. To najczęstsza grupa pożarów w domach, biurach i magazynach.

  • Typowe materiały: drewno, papier, tektura, tkaniny, słoma, węgiel, część tworzyw sztucznych.
  • Czym gasić: woda (gaśnice wodne i hydranty), piana, proszek ABC. Woda skutecznie chłodzi i zapobiega ponownemu rozpaleniu.
  • Uwaga: gaśnice proszkowe typu BC, a także śniegowe (CO2) nie są przeznaczone do pożarów grupy A – nie obniżają trwale temperatury żarzącego się materiału.

Grupa B – ciecze palne i substancje topiące się

Grupa B obejmuje pożary cieczy palnych oraz ciał stałych, które pod wpływem ciepła przechodzą w stan ciekły. Palą się opary powstające nad powierzchnią cieczy, dlatego ważne jest ich szybkie odcięcie od tlenu.

  • Typowe materiały: benzyna, olej napędowy, alkohole, rozpuszczalniki, lakiery, farby, woski, parafina, asfalt.
  • Czym gasić: piana gaśnicza, proszek (BC lub ABC), dwutlenek węgla (gaśnice śniegowe) dla niewielkich rozlewisk.
  • Uwaga: nie wolno gasić wodą pełnym strumieniem – ciecz może się rozlać i rozprzestrzenić ogień. Dotyczy to także cieczy lżejszych od wody, które unoszą się na jej powierzchni.

Grupa C – gazy palne

W pożarach grupy C pali się gaz: ziemny, propan-butan, acetylen, wodór, metan. W tym przypadku kluczowa zasada brzmi: najpierw odciąć dopływ gazu, a dopiero potem gasić płomień, jeśli jest to konieczne. Zgaszenie płomienia bez zamknięcia zaworu grozi wytworzeniem mieszaniny wybuchowej i wybuchem.

  • Typowe materiały: gaz ziemny, LPG, acetylen, wodór.
  • Czym gasić: proszek gaśniczy (ABC lub BC). Sprawdzą się też środki gazowe w stałych urządzeniach gaśniczych.
  • Uwaga: w razie pożaru butli z gazem należy chronić ją przed nagrzewaniem (np. chłodzić wodą z bezpiecznej odległości, o ile to możliwe) i wezwać straż pożarną, zamiast podejmować ryzyko.

Grupa D – metale

Pożary metali lekkich to osobna, wymagająca grupa. Palące się metale osiągają bardzo wysoką temperaturę i reagują z wodą oraz z wieloma standardowymi środkami gaśniczymi, w tym z dwutlenkiem węgla.

  • Typowe materiały: magnez, sód, potas, lit, aluminium (w postaci pyłu lub wiórów), tytan, cyrkon.
  • Czym gasić: specjalne proszki do gaszenia metali (gaśnice z oznaczeniem D), suchy piasek, a w zakładach, gdzie występują takie materiały, środki wskazane w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego.
  • Uwaga: woda, piana i standardowy proszek ABC mogą nasilić pożar, a nawet wywołać wybuch. Zwykłe gaśnice nie mają oznaczenia D.

Grupa F – oleje i tłuszcze (kuchenne)

Grupa F została wprowadzona do europejskiej klasyfikacji, by odróżnić pożary olejów i tłuszczów roślinnych lub zwierzęcych w urządzeniach kuchennych (frytownice, patelnie, garnki). Palą się one w wysokiej temperaturze, a zgaszony płomień potrafi się odnowić, jeśli olej nie zostanie schłodzony.

  • Typowe materiały: olej do smażenia, smalec, tłuszcz kuchenny.
  • Czym gasić: gaśnice z oznaczeniem F (środki mokre, tzw. gaśnice do pożarów kuchennych), koc gaśniczy (przy małych pożarach naczyń).
  • Uwaga: nigdy nie lej wody na płonący olej – zamienia się gwałtownie w parę i rozpryskuje płonący tłuszcz, powodując rozległe oparzenia i rozprzestrzenienie ognia.

Tabela: grupa pożaru, materiały, środki gaśnicze i oznaczenia gaśnic

Grupa Co się pali Środki gaśnicze Oznaczenie gaśnicy
A Drewno, papier, tektura, tkaniny, słoma, węgiel Woda, piana, proszek ABC Piktogram z literą A (gaśnice wodne, pianowe, proszkowe ABC)
B Benzyna, rozpuszczalniki, alkohole, oleje mineralne, lakiery, parafina Piana, proszek, dwutlenek węgla Piktogram z literą B (gaśnice pianowe, proszkowe BC i ABC, śniegowe)
C Gaz ziemny, propan-butan, acetylen, wodór Proszek (po odcięciu dopływu gazu) Piktogram z literą C (gaśnice proszkowe BC i ABC)
D Magnez, sód, potas, lit, pył aluminium Specjalne proszki do metali, suchy piasek Piktogram z literą D (gaśnice specjalne)
F Oleje i tłuszcze kuchenne Specjalne środki mokre do pożarów kuchennych, koc gaśniczy Piktogram z literą F (gaśnice do tłuszczów)

Jak czytać oznaczenia na gaśnicy

Etykieta gaśnicy zawiera ważne informacje, które warto przeczytać jeszcze przed ewentualnym pożarem. Zwróć uwagę na:

  • Symbol typu gaśnicy: litery i liczby, np. GP-6x ABC oznacza gaśnicę proszkową zawierającą 6 kg środka, przeznaczoną do grup A, B i C. Pierwsze litery oznaczają rodzaj środka (G – gaśnica, P – proszek, S – śniegowa, W – wodna), a litery na końcu określają grupy pożarów.
  • Piktogramy grup pożarów: litery A, B, C, D, F w kolorowych figurach. Przekreślony piktogram oznacza, że gaśnicy nie wolno stosować do danej grupy lub danego rodzaju pożaru.
  • Informacja o urządzeniach pod napięciem: producent podaje, czy i z jakiej odległości można gasić urządzenia elektryczne.
  • Instrukcję obsługi: rysunki pokazujące kolejne kroki użycia.
  • Datę ostatniego przeglądu i termin kolejnego: gaśnice poddaje się okresowym przeglądom technicznym, co najmniej raz w roku.

Dobierając sprzęt do obiektu, kieruj się tym, co faktycznie się w nim znajduje. W biurze wystarczą zwykle gaśnice proszkowe lub pianowe do grup ABC, w kuchni restauracji potrzebna jest dodatkowo gaśnica F, a w warsztacie obróbki metali lekkich – środki do pożarów grupy D. Szczegółowe zasady użycia opisujemy w artykule jak używać gaśnicy.

Pożary urządzeń elektrycznych i pożary mieszane

Najpoważniejszym zagrożeniem w pożarze instalacji elektrycznej jest ryzyko porażenia prądem, więc w pierwszej kolejności, jeśli to możliwe, należy bezpiecznie odłączyć zasilanie (wyłącznikiem głównym lub bezpiecznikami). Po odłączeniu napięcia pożar traktuje się jak pożar materiałów, które się palą: najczęściej jak pożar grupy A (izolacja, obudowy) lub B (oleje transformatorowe). Do gaszenia urządzeń pod napięciem służą gaśnice, które mają to potwierdzone na etykiecie – zwykle proszkowe lub śniegowe. Woda i piana, zwłaszcza w pełnym strumieniu, nie są wskazane.

W rzeczywistości pożary rzadko są „czyste”: w jednym zdarzeniu pali się drewno (A), ciecz (B) i instalacja elektryczna. Dlatego w budynkach powszechnie stosuje się gaśnice proszkowe ABC, które mają szerokie zastosowanie. Pamiętaj jednak, że gaśnice proszkowe zanieczyszczają pomieszczenie drobnym pyłem i w pomieszczeniach z wrażliwym sprzętem (serwerownie, laboratoria) bywają mniej wskazane niż gaśnice śniegowe.

Podstawy prawne i obowiązki właściciela obiektu

Obowiązek wyposażenia budynku w gaśnice i inne urządzenia przeciwpożarowe oraz ich konserwacji wynika z ustawy o ochronie przeciwpożarowej – obowiązki te spoczywają na właścicielu, a przez umowę mogą przejść na zarządcę lub użytkownika. Szczegóły dotyczące przeglądów określa rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Przegląd przeglądem, ale równie ważne jest szkolenie pracowników – wiedza o grupach pożarów to podstawa bezpiecznego gaszenia. Aktualny wykaz przepisów prezentujemy w artykule przepisy przeciwpożarowe – przegląd.

Praktyczne wskazówki dotyczące doboru gaśnicy do rodzaju pożaru publikują także jednostki Państwowej Straży Pożarnej, np. strona Komendy Miejskiej PSP w Szczecinie – jak gasić gaśnicą, gdzie omówiono dobór typu gaśnicy do materiałów palących się w klasach A, B, C i F.

Zasady bezpieczeństwa przy gaszeniu

  • Gaś tylko pożar w zarodku: gdy ogień obejmuje całe pomieszczenie lub jest dym uniemożliwiający oddychanie, zrezygnuj i ewakuuj się.
  • Zapewnij sobie drogę ucieczki za plecami.
  • Zawsze najpierw alarmuj, czyli wezwij pomoc pod numerem 112 lub 998, i ostrzeż innych.
  • Użyj środka gaśniczego odpowiedniego dla grupy pożaru – złe dobranie sprzętu bywa groźniejsze niż brak działania.
  • Po użyciu gaśnicy, nawet częściowym, przekaż ją do serwisu w celu ponownego napełnienia i kontroli.

Przeczytaj też: jak używać gaśnicy oraz przepisy przeciwpożarowe.

Najczęściej zadawane pytania

Ile jest grup pożarów?

Według europejskiej klasyfikacji są to cztery grupy oznaczone literami A, B, C, D oraz piąta, F, dotycząca olejów i tłuszczów kuchennych. Często wymienia się też „E”, jednak nie jest to osobna grupa według normy PN-EN 2, a oznaczenie dotyczące możliwości gaszenia urządzeń pod napięciem.

Czym gasić pożar oleju na patelni?

Przykryj naczynie pokrywką lub kocem gaśniczym, wyłącz źródło ciepła i poczekaj, aż tłuszcz ostygnie. Jeśli to niemożliwe, użyj gaśnicy z oznaczeniem F. Nigdy nie lej wody, bo wywołasz gwałtowny rozprysk płonącego tłuszczu.

Czy gaśnica proszkowa ABC nadaje się do każdego pożaru?

Nie. Gaśnica ABC gasi pożary ciał stałych, cieczy palnych i gazów, ale nie nadaje się do pożarów metali (grupa D) i nie jest najlepszym wyborem przy pożarach tłuszczów (grupa F). Przy urządzeniach elektrycznych sprawdź informacje producenta na etykiecie.

Jak sprawdzić, do jakiej grupy pożarów przeznaczona jest moja gaśnica?

Spójrz na etykietę: znajdziesz tam literowy symbol typu (np. GP-6x ABC) oraz piktogramy A, B, C, D lub F. Obecność piktogramu oznacza dopuszczenie do danego rodzaju pożaru, a przekreślenie zakaz użycia.

Zdjęcie główne: Gaśnica pianowa na ścianie z oznaczeniem i kocem gaśniczym. Fot. Wolfmann, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Czy ten poradnik pomógł Ci w praktyce?

Ten artykuł nie ma jeszcze ocen – bądź pierwszy.

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Redakcja Portal PPOŻ

Redakcja bloga – dzielimy się sprawdzonymi poradami i inspiracjami.