Pożar rozwija się szybko: w kilka minut z niewielkiego płomienia może zamienić się w ogień obejmujący całe pomieszczenie, a dym, który odbiera orientację i utrudnia oddychanie, jest groźniejszy od samych płomieni. Dlatego w chwili zagrożenia liczy się znajomość prostych zasad i właściwa kolejność działań: ostrzeżenie osób zagrożonych, wezwanie pomocy, ewakuacja i – tylko wtedy, gdy jest to bezpieczne – gaszenie. Ten artykuł wyjaśnia, jak postępować w razie pożaru w domu, w pracy i w budynku użyteczności publicznej, jak prawidłowo zaalarmować straż pożarną i jak przeprowadzić ewakuację ludzi oraz mienia.
Kolejność działań: ratowanie, alarmowanie, gaszenie
Zasada, którą powtarzają służby ratownicze, brzmi: najpierw ludzie, potem mienie. Praktyczna kolejność działań wygląda następująco:
- Ostrzeż osoby znajdujące się w niebezpieczeństwie. Krzyknij, uruchom ręczny ostrzegacz pożarowy, jeśli jest w budynku, pomóż osobom, które same nie mogą się ewakuować.
- Zaalarmuj straż pożarną. Zadzwoń pod numer 112 lub 998 – szczegóły poniżej.
- Rozpocznij ewakuację drogami ewakuacyjnymi, zgodnie z oznakowaniem.
- Jeśli to bezpieczne, przystąp do gaszenia pożaru w zarodku dostępnym sprzętem: gaśnicą, kocem gaśniczym, hydrantem wewnętrznym.
- Odetnij media (prąd, gaz), jeśli możesz to zrobić bez ryzyka.
- Przywitaj straż pożarną i przekaż informacje o zdarzeniu, zagrożonych osobach i niebezpiecznych materiałach.
W praktyce kolejność pierwszych kroków zależy od sytuacji: gdy w pobliżu są inne osoby, jedna z nich może dzwonić, a druga ostrzegać pozostałych i gasić. Nigdy nie podejmuj ryzyka dla ratowania mienia.
Jak zaalarmować straż pożarną
W Polsce działają dwa numery, pod którymi można wezwać straż pożarną: 998 (bezpośrednio do stanowiska kierowania PSP) i 112 (jednolity numer alarmowy, połączenie z centrum powiadamiania ratunkowego, które przekazuje zgłoszenie odpowiedniej służbie). Oba są bezpłatne, a numer 112 działa także z telefonu bez karty SIM i w zasięgu dowolnej sieci komórkowej.
Co powiedzieć dyspozytorowi
- Co się dzieje: pożar, co się pali, czy są osoby poszkodowane lub zagrożone.
- Gdzie: dokładny adres, nazwa obiektu, kondygnacja, wejście; w razie potrzeby punkt orientacyjny.
- Kim jesteś i jaki jest numer telefonu, z którego dzwonisz.
- Czy w budynku znajdują się niebezpieczne substancje: butle z gazem, paliwa, chemikalia.
Rozmowę kończy dyspozytor – nie rozłączaj się pierwszy, bo mogą być potrzebne dodatkowe informacje. Jeżeli to możliwe, wyślij kogoś na drogę dojazdu, by wskazał ekipie wejście i miejsce zdarzenia.
W budynkach wyposażonych w system sygnalizacji pożaru pierwszym działaniem jest uruchomienie ręcznego ostrzegacza pożarowego – w obiektach, w których system przekazuje alarm do PSP, nie zwalnia to jednak z obowiązku zadzwonienia pod numer alarmowy, jeśli to możliwe.
Ewakuacja ludzi – podstawowe zasady
Ewakuacja polega na zorganizowanym opuszczeniu zagrożonej strefy do miejsca bezpiecznego. W budynkach użyteczności publicznej, zakładach pracy i obiektach zamieszkania zbiorowego plan ewakuacji jest częścią instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, a ćwiczenia ewakuacyjne pozwalają utrwalić nawyki. Najważniejsze zasady:
- Nie używaj wind. Podczas pożaru mogą się zatrzymać, a szyb działa jak komin dla dymu.
- Korzystaj z klatek schodowych i dróg ewakuacyjnych oznakowanych zielonymi znakami „wyjście ewakuacyjne”.
- Zamykaj drzwi za sobą. Zamknięte drzwi spowalniają rozprzestrzenianie się dymu i ognia; nie zamykaj ich na klucz.
- Poruszaj się nisko przy dużym zadymieniu. Przy podłodze powietrze jest zwykle czystsze; osłoń usta i nos wilgotną tkaniną.
- Nie wracaj po rzeczy. Powrót do płonącego budynku jest jedną z częstszych przyczyn tragicznych wypadków.
- Zbierz się w miejscu zbiórki i sprawdź, czy wszyscy wyszli; poinformuj straż, jeśli kogoś brakuje.
- Pomóż osobom o ograniczonej sprawności: starszym, dzieciom, osobom z niepełnosprawnością; w obiektach, w których przebywają, ewakuacja jest planowana w sposób specjalny.
Jeżeli droga ewakuacji jest odcięta dymem i nie możesz wyjść, pozostań w pomieszczeniu, zamknij drzwi, uszczelnij szpary wilgotnymi ręcznikami, otwórz okno i zasygnalizuj swoją obecność, informując dyspozytora, gdzie jesteś.
Ewakuacja mienia
Ratowanie mienia ma sens tylko wtedy, gdy nie narusza bezpieczeństwa ludzi i gdy zagrożenie rozwija się wolno. Zgodnie z ogólnymi zasadami ratowniczymi mienie ratuje się w kolejności ważności: dokumenty i dane (w obiektach, gdzie są niezbędne do funkcjonowania), materiały niebezpieczne, które mogłyby spowodować dodatkowe zagrożenie (np. butle gazowe, substancje łatwo zapalne), następnie najcenniejsze przedmioty. W zakładach pracy kolejność i sposób ratowania mienia ustala się w planach ewakuacji i instrukcjach, bo nie można dopuszczać do tego, by pracownicy angażowali się w ryzykowne przenoszenie sprzętu. Przy planowaniu ewakuacji mienia należy uwzględnić:
- wyznaczenie osób odpowiedzialnych i miejsc składowania ratowanych przedmiotów,
- zabezpieczenie dokumentów i nośników danych (kopie zapasowe poza obiektem),
- oznaczenie przedmiotów szczególnie cennych (np. zbiory w muzeach i archiwach) w planach ratowniczych,
- zasadę, że ratowanie mienia przerywa się na polecenie dowódcy akcji.
Gaszenie pożaru – kiedy warto, a kiedy nie
Przystępuj do gaszenia tylko wtedy, gdy pożar jest w zarodku, masz sprawny sprzęt i drogę ucieczki za plecami. Dobierz środek do rodzaju palącego się materiału – zasady omawiamy w artykule o grupach pożarów, a sposób użycia gaśnicy opisujemy w tekście jak używać gaśnicy. Nie gaś, jeśli ogień rozprzestrzenia się szybko, pomieszczenie jest zadymione albo palą się substancje niebezpieczne (gaz, chemikalia). Pożar instalacji elektrycznej wymaga najpierw odłączenia napięcia.
Obowiązki osób zarządzających obiektem
Właściciel lub zarządca obiektu odpowiada za przygotowanie warunków do ewakuacji, zapoznanie pracowników z zasadami postępowania w razie pożaru i utrzymanie dróg ewakuacyjnych. Wynika to z ustawy o ochronie przeciwpożarowej z 24 sierpnia 1991 r. (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351), która nakłada na właściciela obowiązek zapewnienia osobom przebywającym w obiekcie bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji. Szczegóły organizacyjne zawiera instrukcja bezpieczeństwa pożarowego – opisujemy ją w osobnym artykule. W praktyce warto:
- umieścić w widocznych miejscach plany ewakuacji i numery alarmowe,
- przeprowadzać ćwiczenia ewakuacyjne i szkolenia,
- wyznaczyć osoby odpowiedzialne za alarmowanie i prowadzenie ewakuacji,
- kontrolować, czy drogi ewakuacyjne są drożne, a oświetlenie awaryjne sprawne.
Treść ustawy znajdziesz w ISAP: ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 24 sierpnia 1991 r.
Przeczytaj też: jak używać gaśnicy oraz instrukcja bezpieczeństwa pożarowego.
Najczęściej zadawane pytania
Pod jaki numer dzwonić w razie pożaru: 112 czy 998?
Możesz dzwonić pod oba. 998 łączy bezpośrednio ze stanowiskiem kierowania straży pożarnej, a 112 – z centrum powiadamiania ratunkowego, które przekaże zgłoszenie dalej. W każdym przypadku podaj dokładny adres i opisz zdarzenie.
Czy mogę gasić pożar sam, zanim przyjedzie straż?
Tak, ale tylko w początkowym stadium, gdy masz odpowiedni sprzęt i bezpieczną drogę ucieczki. Jeśli ogień jest duży, dym utrudnia oddychanie albo palą się substancje niebezpieczne, ewakuuj się i czekaj na straż.
Czy podczas pożaru wolno korzystać z windy?
Nie. Winda może się zatrzymać lub wypełnić dymem. Korzystaj z klatek schodowych i oznakowanych dróg ewakuacyjnych.
Co zrobić, jeśli jestem uwięziony w zadymionym pomieszczeniu?
Zamknij drzwi, uszczelnij je wilgotnymi tkaninami, otwórz okno, zasygnalizuj swoją obecność i zadzwoń pod 112 lub 998, podając dokładne miejsce, w którym jesteś.
Zdjęcie główne: Znak ewakuacyjny wskazujący kierunek wyjścia ewakuacyjnego. Fot. Hvardhana3, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Czy ten poradnik pomógł Ci w praktyce?
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen – bądź pierwszy.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).



